Chuyện thường bắt đầu giống nhau: bạn cho hàng xóm một ổ, hôm sau họ nhắn hỏi có làm thêm được không, họ trả tiền. Bạn ngập ngừng rồi đồng ý, và thế là có đơn hàng đầu tiên mà chẳng hề định trước.
Bước đó đổi khá nhiều thứ. Làm cho nhà thì mẻ hỏng là chuyện nhỏ; làm cho người trả tiền thì không. Bài này nói về những gì thay đổi và cách bắt đầu sao cho không tự làm khổ mình.
Bạn đã sẵn sàng chưa
Câu hỏi đầu tiên: bạn có làm ra kết quả đều tay chưa. Đây là điều kiện tiên quyết.
Xem lại sổ ghi chép. Tám trên mười mẻ đạt là mức tối thiểu.
Nếu mẻ được mẻ không thì chưa nên nhận tiền. Khách không chấp nhận hên xui.
Làm ít nhất ba mươi mẻ cùng một loại bánh. Trước khi nghĩ tới việc bán.
Bạn phải làm được đúng ổ đó vào một ngày bất kỳ. Không phải chỉ khi rảnh và thuận lợi.
Thử làm ba mẻ trong ba ngày liên tiếp. Xem có giữ được chất lượng không.
Câu hỏi thứ hai: bạn có thời gian thật không. Làm bánh bán tốn nhiều thời gian hơn bạn tính.
Cộng cả thời gian mua nguyên liệu, gói, giao. Không chỉ thời gian làm bánh.
Câu hỏi thứ ba: bếp nhà có đủ chỗ không. Lò một khay thì làm hai chục ổ mất cả ngày.
Câu hỏi thứ tư: bạn có thích việc này không. Làm bánh vì vui khác với làm bánh vì đơn.
Nhiều người bán rồi mất hứng với việc làm bánh. Chuyện có thật, nên cân nhắc.
Thử nhận một hai đơn rồi đánh giá. Đừng cam kết dài hạn ngay.
Không có nghĩa vụ phải bán. Làm bánh cho nhà cũng đủ là một việc tốt.
Trả lời thật lòng bốn câu trên trước khi đi tiếp. Tiết kiệm rất nhiều phiền phức về sau.
Bán cho ai trước
Hàng xóm và người quen là nhóm đầu tiên tự nhiên nhất. Họ đã ăn thử và đã tin.
Họ cũng dễ tính với mẻ đầu. Và nói thật khi bánh chưa ngon.
Nhưng đừng để quan hệ làm bạn ngại lấy tiền. Nói giá rõ ràng từ đầu.
Người quen trả giá đầy đủ là chuyện bình thường. Đừng tự giảm giá cho ngại.
Nhóm thứ hai: bạn bè của người quen. Lời giới thiệu đưa họ tới.
Nhóm thứ ba: nhóm chung cư, nhóm khu phố. Tự nhiên và gần.
Bán trong bán kính đi bộ hoặc đi xe máy mười phút. Giao hàng xa ăn hết lợi nhuận.
Nhóm người ăn chay là nhóm tìm nguồn khó. Bánh thuần chay rõ ràng là thứ họ tìm.
Nhóm người dị ứng hoặc kiêng cũng vậy. Nhưng phải rất chắc về nguyên liệu.
Đừng nhận đơn cho người dị ứng nặng nếu bếp bạn dùng chung dụng cụ. Nguy cơ nhiễm chéo là thật.
Nói thẳng với họ là bếp bạn có dùng hạt hoặc đậu nành. Để họ tự quyết.
Đừng quảng cáo bánh là tốt cho sức khỏe hay chữa bệnh. Không đúng và có thể gây hiểu lầm nguy hiểm.
Mô tả bánh bằng nguyên liệu và cách làm. Đó là điều bạn biết chắc.
Bắt đầu nhỏ và gần. Mở rộng khi đã chạy trơn.
Nhận đơn đặt trước thay vì làm sẵn
Đây là mô hình hợp nhất với bếp nhà. Và là lời khuyên quan trọng nhất trong bài.
Nhận đơn trước, làm đúng số lượng đó. Không có bánh thừa.
Bánh thừa là chỗ ăn hết lợi nhuận. Nhất là bánh nhà làm cũ nhanh.
Chốt đơn trước một ngày. Để bạn kịp mua nguyên liệu và lên lịch.
Đặt một hạn chốt đơn cụ thể. Ví dụ tám giờ tối hôm trước.
Sau hạn thì không nhận nữa. Giữ nguyên tắc từ đầu.
Giới hạn số lượng mỗi đợt. Theo sức lò và sức bạn.
Nói rõ số lượng còn lại. Người ta đặt nhanh hơn.
Làm một đợt cố định mỗi tuần. Ví dụ sáng thứ bảy.
Nhịp cố định dễ cho cả bạn lẫn khách. Họ nhớ và chờ.
Giao hoặc để khách tới lấy trong khung giờ. Đừng giao lắt nhắt cả ngày.
Thu tiền khi giao hoặc chuyển khoản trước. Rõ ràng từ đầu.
Ghi đơn vào sổ hoặc bảng tính. Tên, số lượng, loại bánh, giờ giao.
Nhầm đơn là lỗi mất khách nhanh nhất. Đọc lại danh sách trước khi giao.
Những gì đổi khi làm cho người lạ
Không còn chỗ cho mẻ hỏng. Phải có phương án dự phòng.
Làm dư một hai ổ để bù nếu có ổ lỗi. Ổ dư thì nhà ăn.
Phải nhất quán giữa các đợt. Khách mua lần hai vì lần một ngon.
Nên phải theo công thức chặt chẽ hơn. Cân đong chính xác, ghi chép kỹ.
Phải đúng giờ. Trễ một lần là mất một khách.
Tính dư thời gian vào lịch. Bột không lên đúng hẹn là chuyện xảy ra.
Phải trả lời tin nhắn. Nhiều hơn bạn nghĩ.
Đặt khung giờ trả lời cố định. Không thì nó chiếm cả ngày.
Phải nói rõ nguyên liệu. Trách nhiệm với người ăn.
Phải giữ vệ sinh nghiêm hơn. Bếp nhà khác bếp bán hàng.
Phải biết từ chối. Đơn quá sức hoặc quá gấp thì nói không.
Nhận quá sức là cách hỏng nhanh nhất. Cả chất lượng lẫn sức khỏe bạn.
Phải tách bạch tiền nguyên liệu và tiền nhà. Bài sau nói về chuyện này.
Và phải chấp nhận rằng nó là công việc. Không còn hoàn toàn là thú vui.
Bắt đầu nhỏ như thế nào
Đợt đầu tiên: năm ổ. Cho năm người bạn đã biết.
Làm đúng loại bánh bạn quen nhất. Đừng thử món mới cho đơn.
Một loại bánh thôi. Nhiều loại là nhiều thứ có thể sai.
Gói đơn giản: giấy và dây. Kèm nhãn ghi nguyên liệu và ngày.
Hỏi phản hồi thật lòng sau đó. Nói rõ là bạn muốn nghe điểm chưa được.
Ghi lại phản hồi vào sổ. Cùng với thông số mẻ đó.
Đợt thứ hai: tám ổ. Tăng dần.
Chỉ tăng khi đợt trước chạy trơn. Không tăng vì có người hỏi.
Tính thời gian thực tế bạn bỏ ra. Ghi lại con số đó.
Tính chi phí nguyên liệu thực tế. Giữ hóa đơn.
Sau năm đợt thì bạn có đủ dữ liệu để quyết. Có nên làm tiếp không, làm bao nhiêu.
Nhiều người dừng ở mức mười ổ một tuần. Và đó là một mức hợp lý.
Không phải ai cũng cần mở tiệm. Bán nhỏ đều đặn cũng là một hình thức trọn vẹn.
Quyết định theo con số thật chứ đừng theo hứng. Sổ sách nói cho bạn biết.
